rhôd

        dwi’n aelod o’r pwyllgor grŵp artistiaid rhôd

 

Rhôd yn y Rhath 2013
Rhodio - Pavillion SA44 5BX Padiglione - Fenis 2011

Rhôd 2 [lle celfyddyd gyfoes wledig] 2010

Melin Glonc Drefelin Drefach Felindre, Sir Gar SA44 5BX

ganwyd yn y Rhath 2013

menyw 2011

talu teyrnged i Rafael Lozano-Hemmer 2010

Nid llieiniau gwely yw rhain ond clytiau, efallai i fabi na chaiff byth ei eni, ond mae Gillian Clarke yn dod o’r rhan yma o Gaerdydd a rwy’n ddiolchgar iddi am gael defnyddio ei cherdd gref a phwerus am y drychineb ym mhwll glo Abertyleri.

Chwe Chloch

Hwyrach i wraig wrth godi ei golch ar lein
glywed siffrwd, eiliad syn a’i chlust yn fain,
pyls wan mewn daear, fel drylliad calon,
wrth fagu yn ei dwylo bentwr llaith –
llieiniau eu huniad, ei grysau. Hwyrach
i un neu ddwy droi pen wrth sgwrio rhiniog,
dwylo gwlyb o wasgu enfysau ar lech;
ac islaw’r dref, yno yng nghrombil y pwll
lithriad craig yn gwreichio’r dur wrth danio’r
gwagle – dwrn trwy’r düwch nes ffrwydro
llosgnwy yn wenfflam. Wrth iddynt drengi,
munud syfrdan cyn i’r seirennau daranu
a chyn i’r dorf ymgasglu gan lenwi’r stryd,
a chyn iddi godi drachefn y llieiniau glân i gyd.

Hawlfraint © 2010 Gillian Clarke
Cerdd gan Gillian Clarke o'r casgliad, ICE, Carcanet Press, 2012

Trosiad o’r Saesneg gan Menna Elfyn.

gwnes i waith safle penodol
i’r grŵp Cymraeg (Rhôd) yn Fenis
yn y stafell lan lofft o’r bwyty
roeddwn i eisiau gwneud rhywbeth am fenywod a Chymru
sef menyw yn Gymraeg yn ynganu menu yn Saesneg
dyna le i ddechrau
a gwnes i gopi manwl mawr o fwydlen bwyty
yn y lle’r llun ar y clawr o’r pobol tew
yn cario cyllyll a ffyrc a gwydrau gwin
mae’r menywod beichiog yn gwthio bygis
a chario llyfrau a phensiliau
ac wedyn y tu mewn y lle bwyta
bydd cerdd yn Gymraeg
a cherdd yn Eidaleg
y ddau gan fenywod
un o’r bymthegfed ganrif
y llall o’r unfed ganrif ar bymtheg
yr un Gymraeg yr awdl i wallt pwbig
yr un Eidaleg wedi cael ei sgrifennu gan butain
sy’n sgrifennu bod menywod yn dda fel dynion

Dwi wedi cael fy ngwahodd i wneud gwaith safle penodol ar gyfer Rhôd 2, melin gyda thir yn agos i Ddrefach Felindre tua deng milltir o Aberteifi, dwi wedi cael fy neni yn barod i wneud gwaith yn yr afon. Ers y gwrthodiad o Turbulence gwnes i benderfynu gwneud gwaith yn anrhydeddu Rafael Lozano Hemmer. Gwnes i ail ddehongli ei waith yn y ffordd technegol syml. Gwnes i fwiau gwyn gyda phapur wedi ei ailgylchu, glud a phaent ac wedi gwahodd gwyliwr i roi nhw yn yr afon Bargoed (sy’n llifo i’r afon Teifi) ble mae Rhôd 2 wedi cael ei sefydlu. Hefyd gwnes i wahodd gwylwyr i ysgrifennu eu teimladau ar fwiau am golli Big Art i Aberteifi, gyda sercol ecolegol wedi cael ei wneud yn lleol. Y syniad oedd fod y bwiau yn chwalu yn araf a’r darnau yn llifo i lawr yr afon Bargoed i’r afon Teifi ble byddai Turbulence wedi bod, a mynd yn ôl i natur. Roeddwn i eisiau pontio’r bwlch rhwng y gwrthwynebwyr (dwi’n artist lleol a oedd bopeth yn bydradwy) a Turbulence. Byddai Turbulence wedi cynnwys 127 bwiau plastig gwyn yn yr afon Teifi a fuasant wedi ymateb i bobl yn siarad mewn i feicroffon ar y cei.